اول
آدم اگر آدم باشد، کمی که بزرگ شد و حیرت کودکانه اش در برابر جهان ماده به ته رسید؛ میفهمد تمام آنچه را که انسان در چهارچوب طبیعت "میخواهد" را به انگشت میشود شمرد. آدم تر که باشد از اینجا تا آخر همیشه سوالی نفس را سخت میکند: "خوب که چه؟" و همین آدم گاهی، گاه و بی گاهی دارد که در آنها "خوب که چه" محو میشود. آدم پر تر از خودش، سر میرود، چکه میکند: اشک.
و هست گاهی که از خودت کنده ای، ریخته ای توی روزهات، سالهات، و ناگهان گاوی لگد میزند میریزدش؛ و تازه میفهمی در چه طویله ای ایستاده ای. "خوب که چه؟". بعد دوباره باری، یکی از همان گاهی ها برت فرود میآید: میبخشی. گاو و خودت را، و با طویله داری ات کنار میآیی. فارغ از آنکه دوام این گاه ها تا کی و کجاست؛ از همین گاه ها اما، نباید پرسید: "خوب که چه؟"
دوم
در فیزیک کلاسیک ابعاد فضا سه تا بود. از قرن بیستم به بعد بیشتر شد. انیشتین بعد زمان را نیز بر این ابعاد افزود: زمان یک بعدی، که بر هر بعد مکان موثر است تا آنجا که آن را به "جایی دیگر" تبدیل میکند. بعد برای فضا ابعاد دیگری نیز تعریف شد تا بتوان نظریه ای واحد ارائه داد که نظریه ها الکترومغناطیس و گرانش را تواماً دربربگیرد. تا امروز بهترین نظریه مطرح شده فضا را 10 بعدی میداند. این نظریه ریسمانهای تمام جهان را متشکل از ریسمانهای انرژی یک بعدی میداند که در 9 بعد مکانی و یک بعد زمانی در حال ارتعاش هستند. یکی دیگر هم به این ابعاد مکانی افزودند تا نظریه قابل تعمیم شود: "نظریه M" مشتمل بر 10 بعد مکانی و یک بعد زمانی.
حالا "کامران وفا"* یی "نظریه F"** ای را مطرح میکند که به جای افزودن به ابعاد مکان، بر ابعاد زمان یکی افزوده. بر طبق نظریه F میشود علاوه حرکت طولی در لحظه -میان گذشته، حال و آینده- در ارتفاع آن نیز حرکت کرد. یعنی یک لحظه اگرچه فقط "یک" لحظه ست، اما میتواند خیلی باشد! تمرکز انرژی آنچنان عظیمی که بتواند بعد زمانی اضافی و درهم پیچیده این نظریه را پوشش دهد بسیار دشوار است. به همین دلیل هم برخی فیزیکدان ها معتقدند تنها نقاطی در جهان ما که امکان ظهور آثار این بعد اضافی در آنجاها وجود دارد، قلب سیاهچاله ها هستند.
سوم
و سیاهچاله ها جاهایی هستند که اگر "یک چیزی" جلویشان را نگیرد، همه چیز را میگیرند.
*: فیزیکدان مشهور ایرانی دانشگاه هاروارد
**: این نظریه به خوبی شکافهای منطقی ریاضی در نظریه ی M را پوشش میدهد و بسیاری از مسایل را که تاکنون پاسخی نداشته اند حل میکند؛ اما هنوز از مرحله ی اثبات تجربی نگذشته است.
